Weerstandsvermogen en risicobeheer

Deze paragraaf handelt over de hoogte van de algemene reserve en andere weerstandscapaciteit waarover de gemeente Nissewaard beschikt om calamiteiten en andere tegenvallers op te kunnen vangen. Dit (weerstand)vermogen is van belang voor het bepalen van de financiële gezondheid van de gemeente. Door de beschikking over voldoende weerstandsvermogen kan worden voorkomen dat elke financiële tegenvaller dwingt tot bezuinigingen. In januari 2019 is de nota 'Risicomanagement en weerstandsvermogen 2018’ vastgesteld. In deze nota is onder andere de methodiek vastgesteld waarmee het weerstandsvermogen wordt bepaald. Conform artikel 11 van het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV) worden in deze paragraaf de volgende onderwerpen behandeld:

• Een inventarisatie van de risico's;
• Een inventarisatie van de weerstandscapaciteit;
• Het beleid omtrent de weerstandscapaciteit en de risico's.

De gemeente Nissewaard is zich bewust van alle risico’s, die samenhangen met de taken van de gemeente. Bij alle handelingen wordt nagedacht over mogelijke risico’s en worden maatregelen getroffen om de risico’s zoveel mogelijk te beperken.

De definitie van weerstandscapaciteit volgens het BBV is:

De middelen en mogelijkheden waarover de gemeente beschikt of kan beschikken om niet begrote kosten te dekken. Te denken valt hierbij aan: het vrij besteedbare deel van de algemene reserve, onbenutte belastingcapaciteit en stille reserves.

Onderscheid kan worden gemaakt in incidentele en structurele weerstandscapaciteit. Met het eerste wordt bedoeld het vermogen om eenmalige tegenvallers op te vangen. Deze capaciteit moet worden gezocht in de vermogenssfeer, meer specifiek: in de reserves. Met structurele weerstandscapaciteit worden die middelen bedoeld die permanent ingezet kunnen worden om tegenvallers in de lopende exploitatie op te vangen, zonder dat dit ten koste gaat van de uitvoering van bestaande taken. Dit moet worden gezocht in de exploitatiesfeer.

Het belangrijkste weerstandsvermogen voor de gemeente Nissewaard wordt gevormd door de algemene reserve. Deze is per 31 december 2024 € 62.292.000.

Om inzicht te verkrijgen in het weerstandsvermogen leggen we een relatie tussen de weerstandscapaciteit en de risico's.

Het is wenselijk om risico's die van invloed zijn op de bedrijfsvoering van de gemeente Nissewaard beheersbaar te maken. Door inzicht in de risico's wordt de gemeente in staat gesteld om op verantwoorde wijze besluiten te nemen, zodat de risico’s nu en de risico’s gerelateerd aan toekomstige ontwikkelingen in verhouding staan tot de vermogenspositie van Nissewaard.

Om inzicht in de risico’s van de gemeente te kunnen verkrijgen is een uitgebreide risico-inventarisatie uitgevoerd. Hier wordt verslag gedaan van de resultaten van de risico-inventarisatie. Op basis van de geïnventariseerde risico’s is tevens het weerstandsvermogen berekend.

Om de risico’s van de gemeente Nissewaard in kaart te brengen, zijn in samenwerking met de eenheden de risico’s geïnventariseerd met behulp van de webapplicatie NARIS. Waar mogelijk zijn maatregelen genomen en benoemd om deze risico’s te mitigeren. Alleen de resterende netto-risico’s worden meegenomen in de berekening van de benodigde weerstandscapaciteit. Risico’s waarvoor we verzekerd zijn, worden hierin niet opgenomen.

Uit de inventarisatie zijn in totaal 111 risico’s naar voren gekomen vanuit de eenheden. In onderstaand overzicht worden uitsluitend de vijfentwintig risico’s gepresenteerd die de grootste bijdrage leveren aan de berekening van de benodigde weerstandscapaciteit. Per onderwerp is gewerkt met een kanspercentage, waarmee per risico een indicatie wordt gegeven van de waarschijnlijkheid dat het betreffende risico zich op korte of lange termijn voordoet. Het vermelde bedrag is veelal gebaseerd op de totale kosten welke lager zullen uitvallen als slechts een deel van het risico zich daadwerkelijk voordoet.

Op basis van de ingevoerde risico's is een risicosimulatie uitgevoerd. Onderstaande tabel toont de resultaten van de risicosimulatie.

Uit de bijbehorende tabel volgt dat 90% zeker is dat alle risico's kunnen worden afgedekt met een bedrag van € 23.277.807 (benodigde weerstandscapaciteit).

De beschikbare weerstandscapaciteit van gemeente Nissewaard bestaat uit het geheel aan middelen dat de organisatie daadwerkelijk beschikbaar heeft om de risico's in financiële zin af te dekken. Het uitgangspunt is dat de risico's afgedekt worden met de algemene reserve. Een aantal bestemmingsreserves kunnen naar hun aard ook als algemene reserve worden beschouwd. Deze reserves zijn daarom meegenomen als “dekking”.

Om te bepalen of het weerstandsvermogen toereikend is, dient de relatie te worden gelegd tussen de financieel gekwantificeerde risico's en de daarbij gewenste weerstandscapaciteit en de beschikbare weerstandscapaciteit. De relatie tussen beide componenten wordt in onderstaande figuur weergegeven.

De benodigde weerstandscapaciteit die uit de risicosimulatie voortvloeit kan worden afgezet tegen de beschikbare weerstandscapaciteit. De uitkomst van die berekening vormt het weerstandsvermogen.

De normtabel is ontwikkeld in samenwerking met de Universiteit Twente. Het biedt een waardering van het berekende ratio.

Met ingang van 2015 is de gemeente verplicht om in de paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing de 5 bij ministeriële regeling voorgeschreven kengetallen op te nemen. Hier vindt u een uitleg per kengetal. De kengetallen voor 2023 t/m 2024 ziet u daarna. 

Om de kengetallen in perspectief te kunnen plaatsen zijn de waarden van de kengetallen in te delen in 3 categorieën.  Deze categorieën sluiten aan bij de landelijk vastgestelde signaleringswaarden (2016). Categorie A is het minst risicovol, categorie C het meest.

Bovenstaande kengetallen zijn in lijn met elkaar en de meeste bevinden zich niet meer in de meest risicovolle signalering gedurende de jaren 2021 t/m 2023 (commissie Depla), wat wijst op een sterk verbeterde financiële positie en een gezonde ontwikkeling. Het verloop van de kengetallen is de afgelopen jaren verbeterd.

De eerder berekende ratio weerstandsvermogen van 3,49 in combinatie met bovenstaande kengetallen geeft aan dat de gemeente zich inmiddels in een sterke situatie bevindt om risico’s zorgvuldig af te dekken en voldoende eigen vermogen heeft om tegenvallers op te vangen. De situatie is nu in balans. Het is echter wel van belang om de ontwikkeling hiervan goed te blijven volgen.